ΜΑΙΝΕΜΕΝΗ

Εικόνα 1

Βρισκόμαστε πάντα στην περιοχή της Σμύρνης, που δυστυχώς σε τίποτε δεν θυμίζει σήμερα την αίγλη του παρελθόντος της. Εγκαταλείποντας το κέντρο της Σμύρνης και τα προάστιά της, κατευθυνόμενος κανείς βόρεια προς τη Φώκαια και την Κύμη περνά μέσα από τη Μαινεμένη, το γνωστό σε όλους μας μαρτυρικό ελληνικό  χωριό της Σμύρνης, που απέχει περίπου 35 χλμ. από το κέντρο της. Μαινεμένη είναι και η σημερινή ονομασία της πόλης, η οποία αντίθετα με τη Σμύρνη διατηρεί σε πολλά σημεία της στοιχεία, που φανερώνουν το ελληνικό παρελθόν της. Γειτονιές με πλακόστρωτα δρομάκια και χαμηλά φτωχικά σπιτάκια, διατηρούνται ακόμη χωρίς σημαντικές παρεμβάσεις από τις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα. Όπως πληροφορηθήκαμε και το κέντρο της Μαινεμένης δεν έχει υποστεί ακόμη τον «εξωραϊσμό» του τουρκικού πολεοδομικού εκσυγχρονισμού.

Εικόνα 2

Το βασικότερο μέλημά μας στη κωμόπολη της Μαινεμένης ήταν να εντοπίσουμε τη θέση ενός παλιού μεγαλόπρεπου ναού της ελληνορθόδοξης κοινότητας, που ευημερούσε στη Μαινεμένη πριν το 1922. Για την ύπαρξή του είχαμε ελάχιστες πληροφορίες από την βιβλιογραφία μας. Δυσκολευτήκαμε αρκετά για να φθάσουμε στη θέση του ναού και θα πρέπει να ομολογήσουμε, πως εντελώς τυχαία τον εντοπίσαμε, λίγο πριν εγκαταλείψουμε τις προσπάθειές μας για την ανεύρεσή του.

Εικόνα 3

Ο ναός είναι χτισμένος στην κορυφή ενός λοφίσκου, στο κέντρο μιας φτωχικής συνοικίας της Μαινεμένης, που σήμερα κατοικείται ως επί το πλείστον από Τσιγγάνους και Τούρκους χαμηλότερων οικονομικά τάξεων. Το γεγονός αυτό δυσκόλεψε αρκετά το έργο μας, αφού μόλις παρκάραμε το αυτοκίνητο κοντά στο ναό περικυκλωθήκαμε από δεκάδες ρακένδυτα παιδάκια, που εν χωρώ επαιτούσαν ή μάλλον απαιτούσαν δολάρια και ευρώ. Η σύζυγός μου κλειδώθηκε στο αυτοκίνητο, ενώ εγώ υπό την ενοχλητική συνοδεία της θορυβώδους αγέλης, που σε μερικές περιπτώσεις καθίστατο ακόμη και επικίνδυνη, αποπειράθηκα να ρισκάρω την άνοδό μου στο λοφίσκο για τη φωτογράφηση του ναού. Και ό του θαύματος παρά τις φωνασκίες αλλά και τα συνεχή αγγίγματα των μικρών αγρίων τα κατάφερα.

Εικόνα 4

Ο ναός φυσικά, ως μνημείο, βρίσκεται σε απόλυτη εγκατάλειψη. Ευτυχές όμως μπορεί να θεωρηθεί το γεγονός, που δεν έχει κατεδαφιστεί και δεν έχει μετατραπεί σε τζαμί, αυξάνοντας έτσι τις ελπίδες μελλοντικής συντήρησής του, στα πλαίσια των ευρωπαϊκών προοπτικών της Τουρκίας. Προς το παρόν όμως η εικόνα που παρουσιάζει, τουλάχιστον στο εσωτερικό του, είναι άθλια. Σκουπίδια παντού, μπάζα και σπασμένα γυαλικά συνθέτουν ένα αποκρουστικό σκηνικό εγκατάλειψης και βεβήλωσης ενός τόπου, που θα έπρεπε αν μη τι άλλο να τυγχάνει σεβασμού από τον οποιονδήποτε πολιτισμένο άνθρωπο ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις. Για τις αγιογραφίες βέβαια ούτε λόγος να γίνεται, αφού η υγρασία τις έχει καταστρέψει σχεδόν ολοσχερώς. Αμυδρά μόνο ίχνη διατηρούνται σε κάποιες κόχες. Μόνο η εξωτερική τοιχοδομή του ναού μπορούμε να πούμε πως βρίσκεται σε σχετικά καλή κατάσταση.

Εικόνα5

Δεν είχα το περιθώριο να κάνω κάποια παρέμβαση στη Δημοτική Αρχή της Μαινεμένης, όπως παλιότερα κάναμε στο Προκόπι της Καππαδοκίας. Αυτό όμως πρέπει να το κάνουν σύντομα οι σύλλογοι των προσφύγων μας από εκείνες τις περιοχές, έτσι ώστε να δρομολογηθεί κάποια στιγμή η συντήρηση του όμορφου αυτού ναού, όπως έχει συμβεί σε πολλές αντίστοιχες περιπτώσεις στην Τουρκία. Όπως έχω κατ’ επανάληψη τονίσει πρέπει σήμερα εκμεταλλευόμενοι τις συγκυρίες να καταβάλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια διατήρησης και συντήρησης των μνημείων του παλιότερου αλλά και νεότερου ελληνικού πολιτισμού, που βρίσκονται κατά εκατοντάδες αν όχι κατά χιλιάδες στη επικράτεια του τουρκικού κράτους.

Αλέξανδρου Καλέμη

ΛΕΖΑΝΤΕΣ

Εικόνα 1    

Πολλά από τα σοκάκια της Μαινεμένης θυμίζουν έντονα την εποχή που ζούσαν εδώ Έλληνες.

Εικόνα 2

Με δυσκολία ανακαλύψαμε το χριστιανικό ναό της Μαινεμένης σε μια φτωχική συνοικία. Χορταριασμένη σκεπή, χαλάσματα και εικόνα εγκατάλειψης.

Εικόνα 3

Αγκάθια και χαλάσματα είναι ο διάκοσμος του περίβολου έξω από την κεντρική είσοδο του ναού της Μαινεμένης.

   

Εικόνα 4

Το εσωτερικό του ναού αληθινός σκουπιδότοπος. Εμποδιζόμενος συνεχώς από τα πολλά σκουπίδια αλλά και από μία ομάδα μαινόμενων πιτσιρικάδων κατάφερα ευτυχώς να τραβήξω τις φωτογραφίες που ήθελα.

Εικόνα 5

Επιστάτης του Δήμου κυνηγά ομάδα νεαρών τσιγγάνων, που έπαιρναν το μπάνιο τους σε σιντριβάνι της Μαινεμένης.

ΒΟΥΡΛΑ & ΚΛΑΖΟΜΕΝΕΣ

Εικόνα 1

Βρισκόμαστε πάντα στην περιοχή της Σμύρνης, όπου ο Ελληνισμός διέπρεψε πολιτισμικά και οικονομικά σχεδόν αδιάκοπα από τα χρόνια της κλασσικής αρχαιότητας μέχρι και μετά την έλευση του εικοστού αιώνα, οπότε είχε φθάσει και στο απόγειο της ανάπτυξής του. Εκείνη ακριβώς την εποχή (1922) μετά από μία σειρά άτυχων ιστορικών συγκυριών σε συνδυασμό με τα λάθη και τις αυτοκαταστροφικές τάσεις των πολιτικών και στρατιωτικών ηγετών του τότε ελληνικού κράτους, σήμανε το οριστικό τέλος της μακραίωνης πολιτισμικής ιστορίας της Σμύρνης. Την ληξιαρχική πράξη του θανάτου της υπέγραψαν με ποταμούς αίματος στα αποκαΐδια της πόλης οι Νεότουρκοι του Κεμάλ. Στη θέση της παλιάς Ελληνικής Σμύρνης, ξεφύτρωσε σταδιακά η σύγχρονη άχρωμη και απρόσωπη τουρκική μεγαλούπολη.

Εικόνα 2

Εκτός όμως από τη Σμύρνη, στην οποία δύσκολα ανακαλύπτει κανείς απομεινάρια του ελληνικού παρελθόντος της, σε ολόκληρη τη χερσόνησο μέχρι το κοσμοπολίτικο Τσεσμέ (Κρήνη) υπάρχουν δεκάδες μικρά ή μεγαλύτερα χωριά, όπου μέχρι το 1922 επικρατούσε και ευημερούσε το Ελληνικό Στοιχείο. Τα χωριά αυτά είναι πολύ εύκολο να τα επισκεφθεί σήμερα ο εποχούμενος επισκέπτης της περιοχής. Και αυτό γιατί ένας υπερσύγχρονος μεγάλος και ευθύς αυτοκινητόδρομος, μήκους 80 χλμ., συνδέει σήμερα τη Σμύρνη με το Τσεσμέ, οδηγώντας, μέσω δεκάδων διασταυρώσεων, στα χωριά της χερσονήσου. Ο αυτοκινητόδρομος αυτός συνδέεται τόσο με τις μεγάλες περιφερειακές οδούς της Σμύρνης, όσο και με το εσωτερικό οδικό δίκτυο. Ένα ευρωπαϊκού τύπου σύστημα σηματοδότησης και ενημέρωσης των οδηγών δεν αφήνει περιθώρια λάθους ακόμη και στους πιο άπειρους οδηγούς σε τέτοιου είδους ταξίδια.

Εικόνα 3

Τα περισσότερο ενδιαφέροντα χωριά της χερσονήσου, για τους Έλληνες επισκέπτες, εκτός από την Κρήνη (Τσεσμέ) είναι τα Αλάτσατα και τα Βουρλά. Με αυτό το τελευταίο χωριό θα ασχοληθούμε σήμερα.

Στη θέση του χωριού αυτού βρίσκεται ο αρχαιολογικός χώρος της λαμπρής αρχαίας Ιωνικής πόλης των Κλαζομενών. Οι Κλαζομενές ιδρύθηκαν τον 9^ο π.Χ. αι. από Έλληνες αποίκους. Ονομαστή ήταν η αρχαία Ιωνική πόλη για την κατασκευή υπέροχων ζωγραφιστών σαρκοφάγων, πολλές εκ των οποίων εκτίθενται σήμερα στα αρχαιολογικά μουσεία της Σμύρνης και της Κωνσταντινούπολης. Οι Κλαζομενές ήταν η πατρίδα του Αναξαγόρα (500-428 π.Χ.), ο οποίος δίδαξε φιλοσοφία στην Αθήνα έχοντας μαθητές του τον Περικλή, τον Ευριπίδη κ.α.).

Εικόνα 4

Τα Βουρλά είναι η πόλη που ουσιαστικά διαδέχθηκε τις αρχαίες Κλαζομενές. Το μικρό παραθαλάσσιο χωριό απέκτησε μεγάλη φήμη τα τελευταία χρόνια, αφού υπήρξε η πατρίδα του διεθνούς φήμης μεγάλου νομπελίστα Έλληνα ποιητή, Γιώργου Σεφέρη. Όπως είναι γνωστό ο Γιώργος Σεφέρης γεννήθηκε το 1900 στη Σμύρνη και έζησε ως το 1914 στα Βουρλά, όπου κατοικούσε η οικογένειά του (Σεφεριάδη). Τη χρόνια εκείνη εγκαταστάθηκε οριστικά στην Αθήνα, όπου ολοκλήρωσε τις σπουδές του και δημιούργησε αργότερα το πλούσιο συγγραφικό και ποιητικό έργο του. Ο Γ. Σεφέρης επισκέφθηκε κατά τη διάρκεια της ζωής του πολλές φορές την γενέτειρά του αλλά και πολλές περιοχές της Τουρκίας για τις οποίες έγραψε οδοιπορικά. Το 1963 το ποιητικό έργο του Γ. Σεφέρη τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ κάνοντας υπερήφανο ολόκληρο τον ελληνισμό και εξαπλώνοντας τη φήμη του ποιητή στα πέρατα του κόσμου.

Εικόνα 5

Σήμερα οι τοπικές αρχές των Βουρλών έχουν δώσει ιδιαίτερη έμφαση στο γεγονός της γέννησης του Σεφέρη στην μικρή αυτή παραθαλάσσια πόλη του νομού της Σμύρνης. Το πατρικό σπίτι του Σεφέρη έχει καταστεί επισκέψιμο μνημείο της πόλης ενώ μερικές ταβέρνες, μπαρ ή καφετέριες των Βουρλών έχουν την ονομασία «Σεφέρης» «Γιώργος Σεφέρης» ή άλλες παρεμφερείς που έχουν σχέση με τη ζωή και το έργο του Έλληνα ποιητή.

Αλέξανδρος  Καλέμης

ΛΕΖΑΝΤΕΣ

Εικόνα 1   

Μια μικρή γραφική παραθαλάσσια πόλη είναι τα Βουρλά. Στη θέση αυτή κατά την αρχαιότητα άκμαζε η λαμπρή πόλη της Ιωνίας, Κλαζομενές.

Εικόνα 2 

Φημισμένη κατά την αρχαιότητα ήταν η πόλη των Κλαζομενών για τις ζωγραφισμένες σαρκοφάγους. Μία από αυτές και η εικονιζόμενη, που εκτίθεται σήμερα στο Μουσείο της Σμύρνης. 

  Εικόνα 3

Το πατρικό σπίτι του νομπελίστα Έλληνα ποιητή Γιώργου Σεφέρη (1900-1971) και ο δρόμος των Βουρλών, που βρίσκεται χτισμένο. Σήμερα έχει εξελιχθεί σε τουριστικό αξιοθέατο της κωμόπολης. Στο κέντρο κυματίζει η ελληνική σημαία, πλαισιωμένη από την τουρκική και αυτή της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

   

Εικόνα 4

Κατά τον καλλίτερο γι’ αυτούς τρόπο εκμεταλλεύονται τουριστικά οι Τούρκοι το όνομα του Γιώργου Σεφέρη. Επεξηγηματικές πινακίδες σε τρεις γλώσσες.

Εικόνα 5

Παλιό ελληνικό αρχοντικό στην παραλιακή πλατεία των Βουρλών. 

ΣΜΥΡΝΗ ΜΕΡΟΣ ΙΙ

Εικόνα 1

Βρισκόμαστε στην πάλαι ποτέ πανέμορφη και κοσμοπολίτισσα Σμύρνη, που δυστυχώς κανένα κοινό στοιχείο δεν έχει σήμερα με το λαμπρό παρελθόν της. Τεράστια, άχρωμη, απρόσωπη με χαρακτηριστική έλλειψη μνημείων δίνει την εντύπωση πως το βασικό μέλημα των κατοίκων της είναι να εξαφανίσουν κάθε ίχνος του παρελθόντος της. Και το γεγονός αυτό εκπλήσσει, κυρίως τους πεπειραμένους εξερευνητές της σύγχρονης Τουρκίας, αφού σε κανένα άλλο μέρος της χώρας δεν παρατηρείται ανάλογο φαινόμενο.

Ως μοντέρνα μεγαλούπολη η Σμύρνη δεν θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι αποκρουστική. Μεγάλα κτίρια, καλό σχετικά οδικό δίκτυο, ικανοποιητικές συγκοινωνίες, μετρό, τακτικές θαλάσσιες συγκοινωνίες με πλοιάρια, μεγάλα πάρκα, πλούσιο εμπορικό κέντρο και μερικά ακόμη χαρακτηριστικά ευρωπαϊκών μεγαλουπόλεων, συνθέτουν επιγραμματικά την εικόνα της σύγχρονης Σμύρνης.

Εικόνα 2

Μεγάλο πρόβλημα υπάρχει για όσους επιθυμούν να επισκεφθούν το κέντρο της πόλης με το αυτοκίνητό τους. Μεγάλη κίνηση και ανεπαρκείς οι χώροι στάθμευσης. Τα πάρκιν είναι ελάχιστα και ως εκ τούτου πανάκριβα (7 ευρώ την ώρα αναγκαστήκαμε να πληρώσουμε).

Η Σμύρνη είναι η πόλη, όπου διοργανώνονται κάθε χρόνο οι μεγάλες διεθνείς εκθέσεις της Τουρκίας. Το τουρκικό αντίστοιχο δηλαδή της δικής μας Θεσσαλονίκης. Ο εκθεσιακός χώρος της Σμύρνης βρίσκεται σε ένα τεράστιο πάρκο κοντά στο κέντρο της πόλης. Κοντά στη νότια είσοδο του εκθεσιακού χώρου, μέσα σε τρία μοντέρνα οικοδομήματα στεγάζονται ισάριθμα μουσεία τέχνης και ιστορίας της πόλης, μεταξύ των οποίων και το καινούριο αρχαιολογικό. Το παλαιό αρχαιολογικό μουσείο της Σμύρνης βρίσκεται σε άλλη θέση (νότια του κέντρου). Σ’ αυτό φιλοξενείται σήμερα μειωμένος σε σχέση με το παρελθόν αριθμός εκθεμάτων. Τα περισσότερα και σπουδαιότερα εκθέματα έχουν μεταφερθεί πλέον στο μουσείο του εκθεσιακού χώρου.

Εικόνα 3

Όπως είναι φυσικό τα εκθέματα των αρχαιολογικών μουσείων της Σμύρνης σχετίζονται άμεσα και αποκλειστικά με το λαμπρό ελληνικό παρελθόν της πόλης και της ευρύτερης περιοχής της Ιωνίας. Εξαίρετα έργα τέχνης από την κλασσική αρχαιότητα μέχρι και την εποχή του Βυζαντίου κοσμούν τα μουσεία, ιδιαίτερα αυτό του εκθεσιακού χώρου και εντυπωσιάζουν τους επισκέπτες τους, προβάλλοντας την ιστορική ταυτότητα της πόλης. Μια ταυτότητα, που όπως προαναφέραμε δεν είναι δυνατόν σήμερα να προβληθεί με άλλον τρόπο στους περιηγητές της σύγχρονης μεγαλούπολης, ελλείψει άλλων μνημείων.

Εικόνα 4

Στα αρχαιολογικά μουσεία της Σμύρνης εκτίθεται μεγάλος αριθμός ευρημάτων από τις δεκάδες Ιωνικές πόλεις, που άκμασαν κατά την αρχαιότητα (Έφεσος, Μίλητος, Κύμη, Κλαζομενές, Φώκαια, Τέως, Ερυθρές κ.α.). Ευρήματα από τις εν λόγω πόλεις φυλάσσονται επίσης τόσο στα τοπικά μουσεία μερικών εξ’ αυτών (Έφεσος, Μίλητος κ.α.), όσο και στο μεγάλο αρχαιολογικό μουσείο της Κωνσταντινούπολης. Στο αρχαιολογικό μουσείο του εκθεσιακού χώρου της Σμύρνης εντοπίσαμε αρκετά ευρήματα από τις εν εξελίξει ευρισκόμενες ανασκαφές της Κύμης, που ως γνωστό υπήρξε αποικία των δικών μας Ευβοέων προγόνων και για την οποία ασχοληθήκαμε επισταμένως σε προηγούμενα φύλλα της εφημερίδας μας.

Εικόνα 5

Σε αντίθεση πάντως με τις άλλες Ιωνικές πόλεις η Σμύρνη δεν έχει να επιδείξει την ανάλογη με αυτές αίγλη κατά την αρχαιότητα. Στη σημερινή της θέση η πόλη αναπτύχθηκε από την εποχή του Μ. Αλεξάνδρου και μετά, γνωρίζοντας τη μεγαλύτερη ακμή της κυρίως κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο. Μετά τη διάδοση του Χριστιανισμού έγινε σημαντική επισκοπική έδρα. Μετά το 1071 οι κατακτητές της Σμύρνης άρχισαν να εναλλάσσονται, Σελτζούκοι Τουρκοι, Φράγκοι Σταυροφόροι και αργότερα πάλι Τούρκοι. Η Σμύρνη σταδιακά εξελίχθηκε σε μεγάλο εμπορικό κέντρο της Μεσογείου, όπου ο Ελληνισμός διέπρεψε οικονομικά και πολιτισμικά. Για την ευρύτερη περιοχή της Σμύρνης όμως θα επανέλθουμε στις επόμενες αναρτήσεις μας.

          

Αλέξανδρος Καλέμης

ΛΕΖΑΝΤΕΣ

Εικόνα 1

Σπουδαία γλυπτά από τον διάκοσμο των αρχαίων Ιωνικών πόλεων εκτίθενται στο αρχαιολογικό μουσείο του εκθεσιακού χώρου της Σμύρνης.

Εικόνα 2

Ο μεταλλικός δρομέας, που εκτίθεται στο αρχαιολογικό μουσείο της Σμύρνης, ανήκει στην Ελληνιστική Περίοδο, και έχει βρεθεί προσφάτως στον αρχαιολογικό χώρο της Κύμης.

Εικόνα 3 

Γιγάντια κεφαλή. Ένα από τα εκθέματα του αρχαιολογικού Μουσείου της Σμύρνης.

   

Εικόνα 4

Μεταλλική γυναικεία μορφή. Από τα ευρήματα της Κύμης.

Εικόνα 5

Ψηφιδωτό Βυζαντινής Περιόδου.