ΕΡΥΘΡΑΙΑ

Εικόνα 1

Ήταν μια από τις πιο ζεστές μέρες του περασμένου Αυγούστου εκείνη που διαλέξαμε να επισκεφθούμε την ευρύτερη περιοχή της Σμύρνης. Ξεκινήσαμε από τα κοντινά προάστια, τα ονόματα των οποίων μας είναι γνωστά από τα παιδικά μας χρόνια μέσα από τις σελίδες της σχολικής ιστορίας, από τα τραγούδια του λαού μας και από δεκάδες διηγήματα που περιγράφουν τα τραγικά γεγονότα του 1922. Κορδελιό, Μπουρνόβας, Αγία Τριάδα και τόσες άλλες όμορφες ελληνικές συνοικίες της πάλαι ποτέ πανέμορφης Σμύρνης.

Εικόνα 2

Δυστυχώς, όπως ακριβώς συμβαίνει και με το κέντρο της σύγχρονης Σμύρνης, τίποτε δεν υπάρχει για θυμίζει το παρελθόν των χιλιοτραγουδισμένων ελληνικών προαστίων της. Δρόμοι ασφυχτικά γεμάτοι από οχήματα με βιαστικούς και νευρικούς συνήθους οδηγούς, που κορνάρουν αδιάκοπα, μελαγχολικές γκρίζες πολυκατοικίες και μια ανάμικτη μυρωδιά φρεσκοχυμένης πίσσας και καυσαερίων προσγειώνουν τον Έλληνα επισκέπτη σε μία πραγματικότητα εντελώς ξένη από την εικόνα της Σμύρνης, που έχει πλάσει από παιδί στη φαντασία του.

Εξερευνώντας τη σημερινή Σμύρνη κατέληξα πως ήταν προτιμότερο να παραμείνω με την εικόνα της, που είχα πλάσει βλέποντας τις κάρτες και τις φωτογραφίες των αρχών του περασμένου αιώνα, παρά να προσπαθήσω να δω το παρελθόν της μέσα από την εικόνα που παρουσιάζει σήμερα.

Εικόνα 3

Με αυτή τη λογική προτιμήσαμε να δώσουμε περισσότερο ερευνητικό βάρος στην ευρύτερη περιοχή τόσο εντός της χερσονήσου της Ερυθραίας, (όσο και εκτός αυτής.

Στα πλαίσια αυτής της περιοδείας είχαμε την ευκαιρία να περάσουμε από πολλά ελληνικά χωριά με έντονα τα σημάδια του πρόσφατου πολιτισμικού παρελθόντος τους, αλλά και από τις θέσεις μερικών από τις σημαντικότερες πόλεις της αρχαίας Ιωνίας. Μεταξύ αυτών οι Κλαζομενές, για τις οποίες αναφερθήκαμε σε προηγούμενο φύλλο της εφημερίδας μας, και οι Ερυθρές που βρίσκονται σε μία όμορφη περιοχή 30 περίπου χλμ. Β.Α. του Τσεσμέ (Κρήνη).

Οι Ερυθρές είναι η πόλη, που κατά μία εκδοχή, υπήρξε το κίνητρο ονομασίας ολόκληρης τη χερσονήσου της Ερυθραίας. Ο αρχαιολογικός χώρος των Ερυθρών είναι μεν επισκέψιμος, όχι όμως αρκετά αξιοποιημένος, όπως δεκάδες άλλοι αρχαιολογικοί χώροι στην Τουρκία. Σε μία μεγάλη έκταση γεμάτη από θάμνους και βράχια υπάρχουν διάσπαρτα ερείπια από τα κτίσματα της αρχαίας πόλης. Σε σχετικά καλλίτερη κατάσταση διατηρείται μέρος του θεάτρου της πόλης σε μία παρυφή ενός βραχώδους λοφίσκου. Αρκετά ευρήματα των ανασκαφών, που συνεχίζονται αδιάκοπα, φυλάσσονται και συντηρούνται σε μία αποθήκη δίπλα στο σπίτι του φύλακα, ο οποίος ζει κυριολεκτικά ως ερημίτης στην δυσπρόσιτη αυτή περιοχή.

Εικόνα 4

Καταφέραμε να ανακαλύψουμε το φύλακα, που προσπαθούσε να δροσιστεί ξαπλωμένος κάτω από ένα δένδρο σε ένα μικρό ύψωμα. Ήταν ένας συμπαθητικός και γραφικός μεσήλικας που είχε τη συνήθεια να τραγουδάει και να σφυρίζει διαρκώς. Ίσως αυτή ήταν η μοναδική άμυνα στη μοναξιά του. Δεν χρειάστηκε μεγάλη προσπάθεια για να πειστεί να μας ανοίξει την αποθήκη και να μας επιτρέψει να φωτογραφήσουμε τα αντικείμενα που περιείχε. Εκτός από θραύσματα αγγείων, προτομών και κιόνων δεν υπήρχε κάτι άλλο ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Κάποιες κεφαλές μικρών αγαλμάτων ήταν τα μοναδικά κομμάτια που ξεχώριζαν κάπως από τα υπόλοιπα ευρήματα.

Ταξιδεύοντας ένας Έλληνας στις παραλίες εκατέρωθεν του Τσεσμέ αισθάνεται μια ξέχωρη συγκίνηση, αφού εκτός από τη γαλάζια θάλασσα του Αιγαίου έχει την τύχη να βλέπει πεντακάθαρα τις όμορφες παραλίες της Χίου μας, που βρίσκεται λίγα μόλις μίλια απέναντι. Η πόλη της Χίου μάλιστα όταν η ατμόσφαιρα είναι καθαρή φαίνεται πάρα πολύ καλά από κάποια σημεία.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το πολυσύχναστο τουριστικό Τσεσμέ (Κρήνη). Γι’ αυτό όμως θα πούμε περισσότερα στην επόμενη ανάρτησή μας.

Αλέξανδρος Καλέμης

    

ΛΕΖΑΝΤΕΣ

Εικόνα 1

Το Τσεσμέ (Κρήνη) έχει εξελιχθεί σήμερα σε μία από πιο πολυσύχναστες τουριστικές πόλεις των δυτικών τουρκικών παραλίων.

Εικόνα 2

Αρκετά όμορφη πόλη η Κρήνη (Τσεσμέ) με πλακόστρωτους δρόμους, ωραίες πλατείες, αλλά και αρκετά παλιά ελληνικά σπίτια. 

Εικόνα 3

Γοητευτικό το θέαμα της Χίου από τις παραλίες του Τσεσμέ.

   

Εικόνα 4

Ο αρχαιολογικός χώρος της Ιωνικής πόλης των Ερυθρών βρίσκεται σε μία σχετικά απρόσιτη περιοχή. Στη φωτογραφία μας το θέατρο της πόλης.

ΜΑΙΝΕΜΕΝΗ

Εικόνα 1

Βρισκόμαστε πάντα στην περιοχή της Σμύρνης, που δυστυχώς σε τίποτε δεν θυμίζει σήμερα την αίγλη του παρελθόντος της. Εγκαταλείποντας το κέντρο της Σμύρνης και τα προάστιά της, κατευθυνόμενος κανείς βόρεια προς τη Φώκαια και την Κύμη περνά μέσα από τη Μαινεμένη, το γνωστό σε όλους μας μαρτυρικό ελληνικό  χωριό της Σμύρνης, που απέχει περίπου 35 χλμ. από το κέντρο της. Μαινεμένη είναι και η σημερινή ονομασία της πόλης, η οποία αντίθετα με τη Σμύρνη διατηρεί σε πολλά σημεία της στοιχεία, που φανερώνουν το ελληνικό παρελθόν της. Γειτονιές με πλακόστρωτα δρομάκια και χαμηλά φτωχικά σπιτάκια, διατηρούνται ακόμη χωρίς σημαντικές παρεμβάσεις από τις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα. Όπως πληροφορηθήκαμε και το κέντρο της Μαινεμένης δεν έχει υποστεί ακόμη τον «εξωραϊσμό» του τουρκικού πολεοδομικού εκσυγχρονισμού.

Εικόνα 2

Το βασικότερο μέλημά μας στη κωμόπολη της Μαινεμένης ήταν να εντοπίσουμε τη θέση ενός παλιού μεγαλόπρεπου ναού της ελληνορθόδοξης κοινότητας, που ευημερούσε στη Μαινεμένη πριν το 1922. Για την ύπαρξή του είχαμε ελάχιστες πληροφορίες από την βιβλιογραφία μας. Δυσκολευτήκαμε αρκετά για να φθάσουμε στη θέση του ναού και θα πρέπει να ομολογήσουμε, πως εντελώς τυχαία τον εντοπίσαμε, λίγο πριν εγκαταλείψουμε τις προσπάθειές μας για την ανεύρεσή του.

Εικόνα 3

Ο ναός είναι χτισμένος στην κορυφή ενός λοφίσκου, στο κέντρο μιας φτωχικής συνοικίας της Μαινεμένης, που σήμερα κατοικείται ως επί το πλείστον από Τσιγγάνους και Τούρκους χαμηλότερων οικονομικά τάξεων. Το γεγονός αυτό δυσκόλεψε αρκετά το έργο μας, αφού μόλις παρκάραμε το αυτοκίνητο κοντά στο ναό περικυκλωθήκαμε από δεκάδες ρακένδυτα παιδάκια, που εν χωρώ επαιτούσαν ή μάλλον απαιτούσαν δολάρια και ευρώ. Η σύζυγός μου κλειδώθηκε στο αυτοκίνητο, ενώ εγώ υπό την ενοχλητική συνοδεία της θορυβώδους αγέλης, που σε μερικές περιπτώσεις καθίστατο ακόμη και επικίνδυνη, αποπειράθηκα να ρισκάρω την άνοδό μου στο λοφίσκο για τη φωτογράφηση του ναού. Και ό του θαύματος παρά τις φωνασκίες αλλά και τα συνεχή αγγίγματα των μικρών αγρίων τα κατάφερα.

Εικόνα 4

Ο ναός φυσικά, ως μνημείο, βρίσκεται σε απόλυτη εγκατάλειψη. Ευτυχές όμως μπορεί να θεωρηθεί το γεγονός, που δεν έχει κατεδαφιστεί και δεν έχει μετατραπεί σε τζαμί, αυξάνοντας έτσι τις ελπίδες μελλοντικής συντήρησής του, στα πλαίσια των ευρωπαϊκών προοπτικών της Τουρκίας. Προς το παρόν όμως η εικόνα που παρουσιάζει, τουλάχιστον στο εσωτερικό του, είναι άθλια. Σκουπίδια παντού, μπάζα και σπασμένα γυαλικά συνθέτουν ένα αποκρουστικό σκηνικό εγκατάλειψης και βεβήλωσης ενός τόπου, που θα έπρεπε αν μη τι άλλο να τυγχάνει σεβασμού από τον οποιονδήποτε πολιτισμένο άνθρωπο ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις. Για τις αγιογραφίες βέβαια ούτε λόγος να γίνεται, αφού η υγρασία τις έχει καταστρέψει σχεδόν ολοσχερώς. Αμυδρά μόνο ίχνη διατηρούνται σε κάποιες κόχες. Μόνο η εξωτερική τοιχοδομή του ναού μπορούμε να πούμε πως βρίσκεται σε σχετικά καλή κατάσταση.

Εικόνα5

Δεν είχα το περιθώριο να κάνω κάποια παρέμβαση στη Δημοτική Αρχή της Μαινεμένης, όπως παλιότερα κάναμε στο Προκόπι της Καππαδοκίας. Αυτό όμως πρέπει να το κάνουν σύντομα οι σύλλογοι των προσφύγων μας από εκείνες τις περιοχές, έτσι ώστε να δρομολογηθεί κάποια στιγμή η συντήρηση του όμορφου αυτού ναού, όπως έχει συμβεί σε πολλές αντίστοιχες περιπτώσεις στην Τουρκία. Όπως έχω κατ’ επανάληψη τονίσει πρέπει σήμερα εκμεταλλευόμενοι τις συγκυρίες να καταβάλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια διατήρησης και συντήρησης των μνημείων του παλιότερου αλλά και νεότερου ελληνικού πολιτισμού, που βρίσκονται κατά εκατοντάδες αν όχι κατά χιλιάδες στη επικράτεια του τουρκικού κράτους.

Αλέξανδρου Καλέμη

ΛΕΖΑΝΤΕΣ

Εικόνα 1    

Πολλά από τα σοκάκια της Μαινεμένης θυμίζουν έντονα την εποχή που ζούσαν εδώ Έλληνες.

Εικόνα 2

Με δυσκολία ανακαλύψαμε το χριστιανικό ναό της Μαινεμένης σε μια φτωχική συνοικία. Χορταριασμένη σκεπή, χαλάσματα και εικόνα εγκατάλειψης.

Εικόνα 3

Αγκάθια και χαλάσματα είναι ο διάκοσμος του περίβολου έξω από την κεντρική είσοδο του ναού της Μαινεμένης.

   

Εικόνα 4

Το εσωτερικό του ναού αληθινός σκουπιδότοπος. Εμποδιζόμενος συνεχώς από τα πολλά σκουπίδια αλλά και από μία ομάδα μαινόμενων πιτσιρικάδων κατάφερα ευτυχώς να τραβήξω τις φωτογραφίες που ήθελα.

Εικόνα 5

Επιστάτης του Δήμου κυνηγά ομάδα νεαρών τσιγγάνων, που έπαιρναν το μπάνιο τους σε σιντριβάνι της Μαινεμένης.

ΒΟΥΡΛΑ & ΚΛΑΖΟΜΕΝΕΣ

Εικόνα 1

Βρισκόμαστε πάντα στην περιοχή της Σμύρνης, όπου ο Ελληνισμός διέπρεψε πολιτισμικά και οικονομικά σχεδόν αδιάκοπα από τα χρόνια της κλασσικής αρχαιότητας μέχρι και μετά την έλευση του εικοστού αιώνα, οπότε είχε φθάσει και στο απόγειο της ανάπτυξής του. Εκείνη ακριβώς την εποχή (1922) μετά από μία σειρά άτυχων ιστορικών συγκυριών σε συνδυασμό με τα λάθη και τις αυτοκαταστροφικές τάσεις των πολιτικών και στρατιωτικών ηγετών του τότε ελληνικού κράτους, σήμανε το οριστικό τέλος της μακραίωνης πολιτισμικής ιστορίας της Σμύρνης. Την ληξιαρχική πράξη του θανάτου της υπέγραψαν με ποταμούς αίματος στα αποκαΐδια της πόλης οι Νεότουρκοι του Κεμάλ. Στη θέση της παλιάς Ελληνικής Σμύρνης, ξεφύτρωσε σταδιακά η σύγχρονη άχρωμη και απρόσωπη τουρκική μεγαλούπολη.

Εικόνα 2

Εκτός όμως από τη Σμύρνη, στην οποία δύσκολα ανακαλύπτει κανείς απομεινάρια του ελληνικού παρελθόντος της, σε ολόκληρη τη χερσόνησο μέχρι το κοσμοπολίτικο Τσεσμέ (Κρήνη) υπάρχουν δεκάδες μικρά ή μεγαλύτερα χωριά, όπου μέχρι το 1922 επικρατούσε και ευημερούσε το Ελληνικό Στοιχείο. Τα χωριά αυτά είναι πολύ εύκολο να τα επισκεφθεί σήμερα ο εποχούμενος επισκέπτης της περιοχής. Και αυτό γιατί ένας υπερσύγχρονος μεγάλος και ευθύς αυτοκινητόδρομος, μήκους 80 χλμ., συνδέει σήμερα τη Σμύρνη με το Τσεσμέ, οδηγώντας, μέσω δεκάδων διασταυρώσεων, στα χωριά της χερσονήσου. Ο αυτοκινητόδρομος αυτός συνδέεται τόσο με τις μεγάλες περιφερειακές οδούς της Σμύρνης, όσο και με το εσωτερικό οδικό δίκτυο. Ένα ευρωπαϊκού τύπου σύστημα σηματοδότησης και ενημέρωσης των οδηγών δεν αφήνει περιθώρια λάθους ακόμη και στους πιο άπειρους οδηγούς σε τέτοιου είδους ταξίδια.

Εικόνα 3

Τα περισσότερο ενδιαφέροντα χωριά της χερσονήσου, για τους Έλληνες επισκέπτες, εκτός από την Κρήνη (Τσεσμέ) είναι τα Αλάτσατα και τα Βουρλά. Με αυτό το τελευταίο χωριό θα ασχοληθούμε σήμερα.

Στη θέση του χωριού αυτού βρίσκεται ο αρχαιολογικός χώρος της λαμπρής αρχαίας Ιωνικής πόλης των Κλαζομενών. Οι Κλαζομενές ιδρύθηκαν τον 9^ο π.Χ. αι. από Έλληνες αποίκους. Ονομαστή ήταν η αρχαία Ιωνική πόλη για την κατασκευή υπέροχων ζωγραφιστών σαρκοφάγων, πολλές εκ των οποίων εκτίθενται σήμερα στα αρχαιολογικά μουσεία της Σμύρνης και της Κωνσταντινούπολης. Οι Κλαζομενές ήταν η πατρίδα του Αναξαγόρα (500-428 π.Χ.), ο οποίος δίδαξε φιλοσοφία στην Αθήνα έχοντας μαθητές του τον Περικλή, τον Ευριπίδη κ.α.).

Εικόνα 4

Τα Βουρλά είναι η πόλη που ουσιαστικά διαδέχθηκε τις αρχαίες Κλαζομενές. Το μικρό παραθαλάσσιο χωριό απέκτησε μεγάλη φήμη τα τελευταία χρόνια, αφού υπήρξε η πατρίδα του διεθνούς φήμης μεγάλου νομπελίστα Έλληνα ποιητή, Γιώργου Σεφέρη. Όπως είναι γνωστό ο Γιώργος Σεφέρης γεννήθηκε το 1900 στη Σμύρνη και έζησε ως το 1914 στα Βουρλά, όπου κατοικούσε η οικογένειά του (Σεφεριάδη). Τη χρόνια εκείνη εγκαταστάθηκε οριστικά στην Αθήνα, όπου ολοκλήρωσε τις σπουδές του και δημιούργησε αργότερα το πλούσιο συγγραφικό και ποιητικό έργο του. Ο Γ. Σεφέρης επισκέφθηκε κατά τη διάρκεια της ζωής του πολλές φορές την γενέτειρά του αλλά και πολλές περιοχές της Τουρκίας για τις οποίες έγραψε οδοιπορικά. Το 1963 το ποιητικό έργο του Γ. Σεφέρη τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ κάνοντας υπερήφανο ολόκληρο τον ελληνισμό και εξαπλώνοντας τη φήμη του ποιητή στα πέρατα του κόσμου.

Εικόνα 5

Σήμερα οι τοπικές αρχές των Βουρλών έχουν δώσει ιδιαίτερη έμφαση στο γεγονός της γέννησης του Σεφέρη στην μικρή αυτή παραθαλάσσια πόλη του νομού της Σμύρνης. Το πατρικό σπίτι του Σεφέρη έχει καταστεί επισκέψιμο μνημείο της πόλης ενώ μερικές ταβέρνες, μπαρ ή καφετέριες των Βουρλών έχουν την ονομασία «Σεφέρης» «Γιώργος Σεφέρης» ή άλλες παρεμφερείς που έχουν σχέση με τη ζωή και το έργο του Έλληνα ποιητή.

Αλέξανδρος  Καλέμης

ΛΕΖΑΝΤΕΣ

Εικόνα 1   

Μια μικρή γραφική παραθαλάσσια πόλη είναι τα Βουρλά. Στη θέση αυτή κατά την αρχαιότητα άκμαζε η λαμπρή πόλη της Ιωνίας, Κλαζομενές.

Εικόνα 2 

Φημισμένη κατά την αρχαιότητα ήταν η πόλη των Κλαζομενών για τις ζωγραφισμένες σαρκοφάγους. Μία από αυτές και η εικονιζόμενη, που εκτίθεται σήμερα στο Μουσείο της Σμύρνης. 

  Εικόνα 3

Το πατρικό σπίτι του νομπελίστα Έλληνα ποιητή Γιώργου Σεφέρη (1900-1971) και ο δρόμος των Βουρλών, που βρίσκεται χτισμένο. Σήμερα έχει εξελιχθεί σε τουριστικό αξιοθέατο της κωμόπολης. Στο κέντρο κυματίζει η ελληνική σημαία, πλαισιωμένη από την τουρκική και αυτή της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

   

Εικόνα 4

Κατά τον καλλίτερο γι’ αυτούς τρόπο εκμεταλλεύονται τουριστικά οι Τούρκοι το όνομα του Γιώργου Σεφέρη. Επεξηγηματικές πινακίδες σε τρεις γλώσσες.

Εικόνα 5

Παλιό ελληνικό αρχοντικό στην παραλιακή πλατεία των Βουρλών.